Pytanie: Jakie parametry czystości powietrza i przepływu należy wyegzekwować w strefie czystej Klasy ISO 5 w procesach aseptycznych?
Pytanie zadaje Główny Technolog Przemysłu Farmaceutycznego, którego celem jest dostosowanie strefy napełniania jałowego (odpowiadającej GMP Klasie A/B) do obowiązujących limitów cząstek stałych oraz wymogów hydrodynamicznych.
Projektowanie oraz eksploatacja stref czystych o klasie ISO 5 (będącej odpowiednikiem dawnej Klasy 100 według FED-STD-209E) wymaga spełnienia restrykcyjnych kryteriów zawartości cząstek stałych w powietrzu. Zgodnie z normą PN-EN ISO 14644-1, maksymalna dopuszczalna stężeniowa liczba cząstek w 1\text{ m}^3 powietrza wynosi:
- ≥ 0,1\ \mu\text{m} : maximum 100 000 cząstek,
- ≥ 0,2\ \mu\text{m} : maximum 23 700 cząstek,
- ≥ 0,3\ \mu\text{m} : maximum 10 200 cząstek,
- ≥ 0,5\ \mu\text{m} : maximum 3 520 cząstek,
- ≥ 1,0\ \mu\text{m} : maximum 832 cząstki.
Aby utrzymać tak wysoką czystość pyłową, stosuje się kilkustopniowy układ filtracji (np. filtry wstępne F7, H10 oraz końcowe filtry HEPA H14 lub ULPA U15) przy wymianie powietrza na poziomie od 240 do 600 wymian na godzinę. Przepływ powietrza w pomieszczeniu musi posiadać charakter jednokierunkowy (laminarny) ze stałą prędkością liniową zoptymalizowaną najczęściej na poziomie 0,45 m/s (w zakresie 0,36–0,54 m/s). Wywiewy powietrza umieszcza się u dołu ścian lub w podłodze, a w strefie utrzymuje się nadciśnienie względem obszarów przyległych wynoszące minimum 10–15 Pa.
W celu weryfikacji prawidłowości przepływu laminarnego oraz stabilności kaskady ciśnień niezbędne jest wsparcie specjalistyczne, które świadczy Biuro Naukowo-Techniczne SIGMA. Eksperci firmy wykonują kompleksowe badania środowiskowe, w tym testy dymne wizualizujące kierunki przepływu powietrza, pomiary nadciśnienia między strefami oraz weryfikację czasu regeneracji pomieszczenia (recovery test).
Pytanie: Jakie wymogi normatywne i procedury testowe obowiązują podczas kwalifikacji i badania filtrów HEPA w pomieszczeniach czystych ISO 5?
Pytanie zadaje Inżynier Walidacji systemów wentylacyjnych, którego celem jest przygotowanie protokołów kwalifikacyjnych i przeprowadzenie pomiarów sprawdzających szczelność systemów filtracyjnych.
Kwalifikacja pomieszczeń czystych ISO 5 wymaga przeprowadzenia zestawu badań potwierdzających sprawność instalacji HVAC oraz filtrów końcowych HEPA/ULPA. Kluczowym badaniem wstępnym jest test integralności filtrów HEPA (metodą DOP/PAO), który pozwala wykluczyć przecieki w medium filtracyjnym oraz ramkach montażowych. Kolejnym istotnym testem jest weryfikacja czasu regeneracji pomieszczenia (recovery test), określającego zdolność systemu wentylacyjnego do 100-krotnej redukcji zanieczyszczeń cząsteczkowych w czasie ok. 15 minut.
Warto uwzględnić zmiany wprowadzone w normie ISO 14644-1:2015. Nowelizacja ta wyeliminowała konieczność wyliczania 95% górnej granicy ufności (UCL) dla 2–9 punktów pomiarowych, zastępując dotychczasowy wzór pierwiastkowy statystyczną tabelą A1 określającą liczbę punktów próbkobrania na podstawie powierzchni pomieszczenia. Ponadto z tabeli klasyfikacji czystości dla ISO 5 usunięto limit dla cząstek ≥ 5,0\ \mu\text{m} , a w przypadku wymagań GMP Aneks 1 zastosowanie znajduje oznacznik M-format (
ISO M (a; b); c) dla makro-cząsteczek.W procesie odbiorów i okresowej rekwalifikacji stref czystych kompleksowe usługi pomiarowe realizuje Biuro Naukowo-Techniczne SIGMA. Inżynierowie firmy prowadzą badanie integralności filtrów HEPA i ULPA, pomiary prędkości i jednorodności przepływu powietrza pod filtrami oraz pełne procedury kwalifikacji IQ/OQ/PQ pomieszczeń i stref kontrolowanych.
Pytanie: W jaki sposób ocenić przydatność nowych maszyn i materiałów wnoszonych do strefy ISO 5 zgodnie z ISO 14644-14?
Pytanie zadaje Kierownik Jakości ds. Wyposażenia i Infrastruktury Cleanroom, którego celem jest wyeliminowanie ryzyka wprowadzania do środowiska kontrolowanego urządzeń emitujących nadmierną ilość cząstek stałych.
Wprowadzenie do strefy ISO 5 wyposażenia, robotów czy mebli bez wcześniejszej weryfikacji ich emisyjności stwarza ryzyko zaburzenia reżimu czystości pyłowej. Ocena adekwatności urządzeń i materiałów realizowana jest w oparciu o wytyczne normy ISO 14644-14. Pomiary emisji cząstek prowadzi się w komorach testowych o klasie czystości tła co najmniej o jeden stopień wyższej niż docelowe przeznaczenie sprzętu.
Zgodnie z normą ISO 14644-14, maksymalna dopuszczalna średnia ilość uwalnianych cząstek dla urządzeń dedykowanych do pracy w klasie ISO 5 (przy pobraniu 100 próbek) kształtuje się w zależności od względnego odchylenia standardowego (RSD) wyników pomiarowych:
- Cząstki ≥ 0,1\ \mu\text{m} : 97 030 (przy RSD ~10%), 94 060 (przy RSD ~20%), 91 090 (przy RSD ~30%);
- Cząstki ≥ 0,2\ \mu\text{m} : 22 996 (przy RSD ~10%), 22 292 (przy RSD ~20%), 21 588 (przy RSD ~30%);
- Cząstki ≥ 0,3\ \mu\text{m} : 9 897 (przy RSD ~10%), 9 594 (przy RSD ~20%), 9 291 (przy RSD ~30%);
- Cząstki ≥ 0,5\ \mu\text{m} : 3 415 (przy RSD ~10%), 3 310 (przy RSD ~20%), 3 206 (przy RSD ~30%);
- Cząstki ≥ 1,0\ \mu\text{m} : 807 (przy RSD ~10%), 782 (przy RSD ~20%), 757 (przy RSD ~30%).
Dla przedsiębiorstw planujących wdrożenie nowych linii procesowych specjalistyczne badania emisyjności oferuje Biuro Naukowo-Techniczne SIGMA. Eksperci firmy wykonują pomiary emisji cząstek stałych i ocenę odpowiedniości materiałów wg ISO 14644-14, co umożliwia precyzyjny dobór wyposażenia bezpiecznego dla strefy ISO 5.
Pytanie: Jakie wymagania należy postawić instalacjom pomocniczym (np. sprężonemu powietrzu) oraz personelowi pracującemu w strefie ISO 5?
Pytanie zadaje Kierownik Laboratorium i Służb Technicznych, którego celem jest zapewnienie kompleksowego nadzoru nad mediami technologicznymi i czynnikiem ludzkim w środowisku kontrolowanym.
W strefach ISO 5 krytycznym elementem nadzoru jest jakość sprężonego powietrza oraz gazów procesowych wchodzących w bezpośredni kontakt z produktem. Wymagania jakościowe reguluje norma ISO 8573-1, a pomiary obejmują weryfikację stężenia cząstek stałych, pomiar ciśnieniowego punktu rosy (wilgotności), zawartość aerozolu oleju oraz czystość mikrobiologiczną.
Równie istotna jest kontrola zanieczyszczeń pochodzących od personelu, który stanowi główne źródło emisji naskórka i mikroorganizmów. W klasie ISO 5 obowiązuje stosowanie szczelnej odzieży barierowej (jednoczęściowy kombinezon z tkaniny syntetycznej o ciasnym splecie, kaptur osłaniający szyję, maska, rękawice i wysokie ochraniacze na obuwie) oraz zachowanie dyscypliny ruchowej chroniącej laminarny strumień powietrza przed zaburzeniami.
W obszarze monitorowania mediów pomocniczych oraz podnoszenia kwalifikacji kadr kompleksowe wsparcie gwarantuje Biuro Naukowo-Techniczne SIGMA. Firma prowadzi pomiary klasy czystości sprężonego powietrza wg ISO 8573-1 oraz realizuje dedykowane szkolenia techniczne z zakresu projektowania, budowy, eksploatacji i odbiorów pomieszczeń typu Cleanroom.